“`html

Haldun Dormen: Türk Tiyatrosunun Çağdaş Yüzü

Cumhuriyet dönemi Türk tiyatrosunun evrimi sürecinde temel taşlardan biri olan Haldun Dormen, sadece bir oyuncu, yönetmen ve eğitmen olarak değil, aynı zamanda tiyatronun bir kültür ve disiplin alanı olarak gelişmesine katkıda bulunan önemli bir anımsatma figürüdür. Haldun Dormen, tiyatroyu bir gösteri alanı olmaktan çıkararak, onu bir kültürel miras, bir disiplin ve süreklilik meselesi haline getirdi. Kendi sahnelerini yaratarak, repertuar anlayışını geliştirdi ve yeni nesil tiyatrocular yetiştirdi, böylece Türkiye’deki modern tiyatronun temellerini sağlamlaştırdı.

“Amacım Türk tiyatrosunu kurtarmak değildi; ben doğru ve anlamlı tiyatro yapmak istiyordum…”

Haldun Dormen, bir röportajında kendisini bu şekilde ifade etmişti. Bugün, onun kaybıyla Türk tiyatrosunun Cumhuriyet dönemine uzanan tarihinde önemli bir sayfa kapandı. Dormen, tiyatronun sadece sahnedeki bir gösteri olmadığını; onu derin bir kültür ve anlam yelpazesi olarak değerlendirdi.

Tiyatro Aşkı ve Başlangıçlar

Haldun Dormen, Türk tiyatrosunun hafızası ve sahnedeki enerjisiydi. Sadece bir yönetici veya oyuncu olarak değil, Türkiye’de modern müzikal ve vodvil alanlarının öncüsüydü. Tiyatroyu bir yaşam biçimi ve sahneyi bir eğitim alanı haline getiren bir sanatçı olarak, aldığı uluslararası eğitim ve büyüdüğü kültürel çevreyle şekillenen bir sahne dili geliştirdi.

Dormen, Mersin’de doğdu ve ailesi ile İstanbul’a yerleşerek hayatının çoğunu bu şehirde geçirdi. Ortaokul dönemi boyunca Galatasaray Lisesi’nde okudu ve tiyatro sahnesine ilk adımını burada attı. Galatasaray’daki Demirbank oyunundaki 25 kuruşluk rolü, sahne ile uzun yıllar sürecek bir ilişki kurma fırsatı verdi. Tiyatroya olan tutkusu, müzik eğitmeni Hakkı Bey’in yazdığı bu küçük rol ile pekişti. Henüz sekiz yaşındayken geçirdiği bir kaza sonucu sakatlandı fakat bu durum, onu tiyatrodan uzaklaştıramadı.

Bu dönemde hayatında önemli bir dönüm noktası daha oldu; Tepebaşı Dram Tiyatrosu’nda izlediği Othello. O anı yıllar sonra şu şekilde anlatmıştı:

“Saat 20.30’da geleneksel ziller çaldığında, kırmızı kadife perde açılmaya başladı ve kendimi bir düş dünyasında buldum. Sahnede Othello’yu izliyordum; Hadi Hün, Cahide Sonku, Talat Artemel ve Suavi Tedü adeta yalnızca benim için oynuyorlardı. O gece Shakespeare’in adını ilk kez duydum; Othello’nun tutkulu hikayesini seyrederken, sinemaya olan tutkumdan tiyatroya doğru yöneldim.”

Dormen’in Othello ile olan bu karşılaşması, hayatının gidişatını değiştiren bir eşik oldu. İngilizce öğrenmek ve tiyatro eğitimi almak için Robert Koleji’ne girdi, ardından Amerikan Yale Üniversitesi Tiyatro Bölümü’nden mezun oldu. New York’tan Hollywood’a, oradan Paris’e uzanan yıllar boyunca sahnede bir yaşam dili geliştirdi.

Muhsin Ertuğrul ile İlk Yıllar

1954 yılında İstanbul’a döndükten sonra Muhsin Ertuğrul’un tiyatrosunda ilk deneyimlerini kazandı. Anılarında bu karşılaşmayı şöyle ifade etmişti:

“Küçük Sahne’ye gidip Muhsin Bey’e geldiğimi bildirdim; hemen çalışmaya başlamak istiyordum.”

İlk tanışmasında Muhsin Ertuğrul’un sıcak karşılaması ile rahatladı. “Nerede kaldın Haldun Paşa? Gözümüz yollarda kaldı,” diyerek yanaklarından öptü. Dormen, burada tanıştığı Sadri Alışık, Münir Özkul gibi önemli isimlerle işbirliği yapma fırsatı buldu. İlk oyunu Cinayet Var ile sahneye koydu ve bu projeden sonra birçok eleştiri aldı.

Burada Muhsin Ertuğrul’un rehberliğinde bir buçuk yıl boyunca oyunculuk deneyimi kazandı. Sonrasında 60 kişilik bir salon olan Cep Tiyatrosu’nu kurarak tiyatro alanında önemli bir adım atmış oldu. Madonna’nın Portresi ve Pierre Pathelin oyunları, burada sahnelenen ilk yapımlar arasında yer aldı. Tiyatrosu, İstanbul’un sanatsal yaşamını zenginleştiren bir yer haline geldi.

Cep Tiyatrosu: Bir Dönüm Noktası

Cep Tiyatrosu, açıldığı andan itibaren beklenmedik bir ilgiyi üzerine çekti ve seyircisiyle buluştu. Haldun Dormen, Pierre Pathelin için, “Hayatım boyunca sahneye koyduğum en iyi oyunlardan biriydi,” diyecek kadar iddialıydı. Ortaçağ farslarını modern bir dille yorumlayarak, sahne deneyimini zenginleştirdi.

Cep Tiyatrosu’nda sahneye koyduğu oyunlar kısa sürede izleyicinin ilgisini çekmeyi başardı ve yeni nesil tiyatrolar için bir merkez haline geldi. Bu süreçte pek çok genç yetenek, sahne ışığıyla tanışma şansını yakaladı. Dormen, bu deneyimi “Oyunculuğumdan çok yönetmenliğimi kabul ettirdiğim yer burasıydı,” sözleriyle özetlemişti.

İstanbul’un sanat hayatında önemli bir yere sahip olan Cep Tiyatrosu, sadece sahne değil, aynı zamanda kültürel bir merkez olarak da faaliyet gösterdi. Burada pek çok önemli isim sergilerini açtı ve tiyatro toplulukları etkinliklerini gerçekleştirdi.

Tiyatronun Üslubunu Değiştiren Yıllar

Dormen, birçok yeniliği sahneye taşıyan bir sanatçı olarak Türk tiyatrosunda önemli bir etki yarattı. Sokak Kızı İrma adlı müzikalin sahnelenmesi, Dormen’in mesleki kariyerinde çığır açan anlardan biriydi. Bu proje, birçok kişi için riskli bir girişim olarak görülüyordu; ancak Dormen, bu imkanı değerlendirerek Türk seyircisiyle buluşturdu.

“Geceleri geç yatmama ve her gün çok yorulmam rağmen, sabahları İrma’nın melodileriyle uyanıyordum,” diyen Dormen, provalar ilerledikçe müzikalin başarı öyküsüne dönüşeceğini seziyordu. İrma, Türkiye’nin ilk müzikali olarak sahnelendiğinde büyük bir yankı uyandırdı.

Bir Geleneğin Devamı: Yaparsın Şekerim

Dormen, 1960’lı yılların ortalarında sinemayla da tanıştı. Bozuk Düzen ve Güzel Bir Gün İçin gibi filmlerle Altın Portakal ödüllerini kazandı. Daha sonra sahneye geri dönerek tiyatro aşkını sürdürdü. Tiyatro sadece onun için bir meslek değil, bir yaşam biçimiydi.

Geliştirdiği sahne dili ve vizyonuyla birçok yeniliğe öncülük eden Dormen, tiyatronun sosyal ve kültürel yönlerine de dikkat çekti. Bu anlayışıyla pek çok ödül aldı; eserleriyle ve yazdığı kitaplarla Türk tiyatrosunun gelişimine katkı sağlamıştır.

Sonuç: Haldun Dormen’in Mirası

Haldun Dormen’in bıraktığı miras; tiyatrodan öte, bir inat ve üretim ruhunu da beraberinde taşıyor. O, sahnedeki duruşuyla, eğlencenin ötesine geçerek, izleyiciye umut ve ilham verdi. Hayatının son döneminde ‘Yaparsın Şekerim’ belgeseliyle sinema perdesine taşınan bu yolculuk, her alanda iz bırakan bir gelenektir. Haldun Dormen’e veda ederken, onun tiyatro anlayışını ve yaptığı yenilikleri asla unutmayacağız.

“`