ABD ile İran arasındaki savaş, Kızıldeniz’deki tanker saldırılarının ardından ikinci büyük enerji koridoruna yayıldı. ABD Merkez Komutanlığı, İran’a yönelik son operasyonun iki saatten uzun sürdüğünü ve art arda 13’üncü gece saldırı düzenlendiğini açıkladı.
İran destekli Husiler ise Suudi Arabistan’dan petrol taşıyan Encelia ve Layla adlı iki tankeri füze ve insansız hava araçlarıyla hedef aldıklarını duyurdu. Saldırılar, Hürmüz Boğazı’nın ardından Babülmendep Boğazı’ndaki sevkiyat güvenliğini de piyasanın ana gündemine taşıdı.
Saldırılar 13’üncü geceye girdi
ABD Merkez Komutanlığı, 23 Temmuz Perşembe gecesi başlayan son saldırı dalgasında İran’daki askeri komuta merkezlerini, insansız hava aracı depolarını, iletişim ağlarını, kıyı gözetleme noktalarını ve deniz kapasitesini hedef aldığını bildirdi.
Operasyon iki saatten uzun sürdü. Washington, saldırıların İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemileri tehdit etme kapasitesini azaltmayı amaçladığını savundu.
İran devlet medyası, füzelerin Hürmüz Boğazı üzerindeki Keşm Adası çevresini de vurduğunu duyurdu. ABD-İran savaşı 28 Şubat’ta başlayan ABD ve İsrail saldırılarının ardından beşinci ayına yaklaşırken taraflar arasındaki geçici ateşkes temmuz başında fiilen çöktü.
İkinci boğaz da riskte
Husiler, Encelia ve Layla adlı Suudi petrol tankerlerine füze ve insansız hava araçlarıyla saldırdıklarını açıkladı. Encelia, Suudi Arabistan’ın Cizan Limanı yakınlarında vurulduğuna ilişkin yardım çağrısı gönderdi.
Suudi Arabistan resmi haber ajansı, saldırının Encelia’nın ön bölümünde yangına yol açtığını bildirdi. Layla’ya yönelik saldırı ise bağımsız kaynaklar tarafından henüz doğrulanmadı. Tankerlerde can kaybı olduğuna ilişkin bir açıklama yapılmadı.
Babülmendep Boğazı, Kızıldeniz’i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlıyor. Küresel ticaretin yaklaşık yüzde 12’si ile konteyner trafiğinin yaklaşık dörtte biri, Süveyş Kanalı bağlantısı nedeniyle bu koridordan geçiyor.
Suudi petrolünün çıkışı daraldı
Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintileri aşmak için günlük milyonlarca varil petrolü kara boru hattıyla Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na yönlendiriyordu. Husilerin deniz ablukası tehdidi, alternatif güzergâhın güvenilirliğini de tartışmaya açtı.
Bazı tankerler saldırı riskinin yükselmesi üzerine Babülmendep’e ilerlemek yerine rota değiştirdi. Asya’ya giden gemilerin Afrika’nın güneyinden dolaşması, yolculuk süresini uzatırken yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini artırabilir.
Kızıldeniz’in güneyindeki savaş riski sigorta primleri bazı taşımacılık şirketleri için bir gün içinde iki katına çıktı. Gemi sahiplerinin bölgeden uzaklaşması, enerji dışındaki konteyner ve kuru yük taşımacılığını da etkileyebilir.
Trump cezayı büyütüyor
Trump, Husilerin yeni saldırı düzenlemesi halinde hem İran’ın hem de Yemen’deki grubun “büyük askeri cezayla” karşılaşacağını söyledi. Washington yönetimi, Husileri İran’ın doğrudan desteklediği bir vekil güç olarak değerlendiriyor.
Trump ayrıca İran’a yönelik geniş çaplı askeri operasyonları yeniden başlatmayı ciddi biçimde değerlendirdiğini belirtti. ABD Başkanı, Tahran yönetiminin henüz yeterli baskıyla karşılaşmadığını savundu.
Trump, ticari gemilerde oluşan hasarın ABD’de dondurulan İran varlıklarından karşılanabileceğini de ileri sürdü. Dondurulmuş varlıkların nasıl kullanılacağına ilişkin hukuki veya idari bir plan açıklanmadı.
İran karşılık verdi
İran, ABD saldırılarına karşılık Ürdün’deki füze sistemleri ile silah ve yakıt depolarını hedef aldığını açıkladı. Ürdün ordusu dört füze ve altı insansız hava aracına müdahale ettiğini, füzelerden birinin yerleşim bulunmayan bir alana düştüğünü bildirdi.
İran Devrim Muhafızları, Kuveyt’teki El Adiri Üssü’nde bulunan bir ABD elektronik harp birimini vurduğunu da öne sürdü. ABD ve Kuveyt makamları üste can kaybı yaşandığına ilişkin bir açıklama yapmadı.
Kuveyt ordusu, Irak sınırındaki geçiş noktasının insansız hava araçlarıyla hedef alındığını ve maddi hasar oluştuğunu duyurdu. İran, ABD’nin altyapı ve kıyı bölgelerine yönelik saldırıları sürdükçe karşılık vereceğini bildirdi.
Petrol 100 doları aştı
Brent petrolün varil fiyatı Kızıldeniz’deki tanker saldırılarının ardından yüzde 6’dan fazla yükselerek mayıs ayından bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı. Piyasa, Hürmüz ve Babülmendep koridorlarındaki riskleri aynı anda fiyatlamaya başladı.
Hürmüz Boğazı savaş öncesinde küresel petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapıyordu. İran’ın boğazdaki geçişleri büyük ölçüde durdurması, Körfez üreticilerini alternatif boru hatlarına ve Kızıldeniz limanlarına yöneltti.
Babülmendep’teki güvenlik sorunu, Körfez dışındaki alternatif rotanın da kesintiye uğrama ihtimalini artırdı. Yüksek petrol fiyatlarının kalıcı hale gelmesi küresel enflasyonu, ulaştırma maliyetlerini ve merkez bankalarının faiz kararlarını etkileyebilir.
Kongre savaş yetkisini tartışıyor
ABD Temsilciler Meclisi, İran’daki askeri operasyonların devamı için Kongre onayı alınmasını öngören karar tasarısını 208’e karşı 214 oyla kabul etti. Bazı Cumhuriyetçi üyeler de Demokratlarla birlikte tasarıya destek verdi.
Karar büyük ölçüde sembolik nitelik taşıyor ve saldırıları doğrudan durdurmuyor. Senato, birkaç saat sonra benzer içerikteki ayrı bir girişimi engelledi.
ABD yönetimi savaş için şimdiye kadar 37,5 milyar dolar harcandığını açıkladı. Çatışmalarda 18 Amerikan askeri hayatını kaybederken 430’dan fazla asker yaralandı. Artan maliyet ve akaryakıt fiyatları, kasım ayındaki Kongre seçimleri öncesinde Trump üzerindeki siyasi baskıyı artırıyor.
Diplomasi alanı daralıyor
Irak Başbakanı, gerilimin azaltılması ve müzakerelerin yeniden başlaması amacıyla Tahran’ı ziyaret etti. Irak yönetimi, ülke topraklarının İran’a yönelik saldırılarda kullanılmasına izin vermeyeceğini bildirdi.
Pakistan ve Türkiye’nin de taraflar arasında yeni bir diplomatik kanal açılması için temaslarını sürdürdüğü belirtiliyor. Birleşmiş Milletler, bölgenin giderek genişleyen bir çatışma döngüsüne çekildiği uyarısında bulundu.
Piyasalar bundan sonraki aşamada Husilerin tanker saldırılarını sürdürüp sürdürmeyeceğini, Trump’ın yeni bir askeri operasyon kararı alıp almayacağını ve Hürmüz ile Babülmendep’teki gemi trafiğini izleyecek. Brent petrolün 100 dolar üzerindeki seyri de savaşın küresel ekonomi üzerindeki maliyetini gösterecek.
